Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran trong bối cảnh xung đột giữa hai nước tiếp tục kéo dài và các nỗ lực đạt được thỏa thuận hòa bình chưa mang lại kết quả rõ ràng. Theo Reuters, chính quyền Mỹ đang cân nhắc một loạt biện pháp mới nhằm làm suy yếu nguồn thu của Tehran, đặc biệt là nguồn tiền phục vụ hoạt động quân sự.
Trong những tháng qua, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với hơn 1.000 cá nhân và tổ chức có liên quan đến Iran. Trọng tâm của chính sách này là ngành dầu mỏ, mạng lưới tài chính và các tài sản tiền điện tử được cho là có liên quan đến hoạt động của Tehran.
Tuy nhiên, Washington cho rằng các biện pháp hiện tại chưa đủ để buộc Iran thay đổi lập trường. Vì vậy, chính quyền Trump đang xem xét những công cụ mạnh hơn, trong đó có khả năng mở rộng trừng phạt sang các doanh nghiệp và tổ chức nước ngoài đang giúp Iran duy trì nguồn thu từ dầu mỏ.
Trung Quốc có thể trở thành mục tiêu mới của lệnh trừng phạt
Một trong những lựa chọn đáng chú ý là tăng sức ép đối với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, thường được gọi là các nhà máy “teapot”. Đây là nhóm doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận và xử lý dầu thô Iran.
Theo Reuters, những cơ sở này tương đối ít phụ thuộc vào hệ thống tài chính Mỹ, vì vậy các biện pháp trừng phạt trước đây không phải lúc nào cũng đủ sức ngăn chặn hoạt động kinh doanh của họ. Nếu Washington quyết định nhắm trực tiếp vào nhóm doanh nghiệp này, mục tiêu sẽ là làm giảm khả năng Iran tiếp tục xuất khẩu dầu và tạo nguồn thu ngoại tệ.
Mỹ cũng có thể cân nhắc trừng phạt một số ngân hàng lớn của Trung Quốc nếu phát hiện các tổ chức này hỗ trợ xử lý dòng tiền liên quan đến Iran. Đây sẽ là bước đi nhạy cảm hơn bởi nó không chỉ tác động đến Tehran mà còn có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng kinh tế giữa Washington và Bắc Kinh.
Việc sử dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp cũng đặt ra một bài toán khó cho chính quyền Trump. Nếu Mỹ áp dụng quá mạnh tay, các đối tác thương mại của Washington có thể phản ứng hoặc tìm cách giảm sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính Mỹ.
Mỹ có thể mở rộng trừng phạt sang các quốc gia hỗ trợ Iran
Một lựa chọn khác đang được xem xét là tăng quyền áp dụng các biện pháp thuế quan thứ cấp đối với những quốc gia hỗ trợ Iran. Về bản chất, đây là cách Washington gây áp lực không chỉ trực tiếp lên Iran mà còn lên các bên thứ ba đang duy trì quan hệ thương mại với Tehran.
Nếu được triển khai, chính sách này có thể khiến các doanh nghiệp và quốc gia phải cân nhắc giữa việc tiếp tục giao dịch với Iran và nguy cơ bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, việc mở rộng quyền áp dụng thuế quan vẫn có thể gặp những trở ngại về pháp lý và chính trị. Quốc hội Mỹ có thể phải xem xét phạm vi quyền hạn của chính quyền, trong khi các đối tác thương mại cũng có khả năng đưa ra biện pháp đáp trả.
Chiến lược “đánh liên tục” nhưng hiệu quả còn hạn chế
Thời gian qua, Mỹ cũng sử dụng chiến thuật liên tục xác định và trừng phạt các cá nhân, công ty hoặc tổ chức mới có liên quan đến hoạt động xuất khẩu dầu, vận chuyển hàng hóa và tài chính của Iran.
Chiến lược này giúp Washington duy trì sức ép thường xuyên lên Tehran. Tuy nhiên, Reuters cho biết cách tiếp cận này có những hạn chế về hiệu quả lâu dài khi các mạng lưới kinh doanh có thể tìm cách thay thế những doanh nghiệp hoặc cá nhân bị trừng phạt.
Điều đó khiến Mỹ phải liên tục tìm kiếm những mục tiêu mới. Nếu chỉ mở rộng danh sách trừng phạt mà không làm thay đổi đáng kể khả năng tạo doanh thu của Iran, tác động của chính sách có thể giảm dần theo thời gian.
Phong tỏa đường bộ là phương án nhiều rủi ro
Một biện pháp mạnh hơn được đề cập là khả năng sử dụng các tuyến đường bộ qua các quốc gia láng giềng để hạn chế hoạt động thương mại của Iran. Tuy nhiên, đây là phương án phức tạp và có thể tạo ra những hệ quả lớn đối với người dân Iran.
Khác với việc phong tỏa tài chính hoặc áp đặt lệnh trừng phạt, các biện pháp làm gián đoạn trực tiếp hoạt động thương mại có thể ảnh hưởng đến nguồn cung hàng hóa thiết yếu. Điều này có nguy cơ làm gia tăng khó khăn kinh tế và tạo thêm áp lực đối với đời sống người dân.
Trong bối cảnh xung đột đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng, bất kỳ bước đi nào làm gián đoạn thêm hoạt động thương mại tại Trung Đông cũng có thể tạo ra hiệu ứng lan rộng đối với giá dầu và nền kinh tế toàn cầu. Reuters gần đây cho biết dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh do xung đột, khiến thị trường năng lượng đặc biệt nhạy cảm với các diễn biến mới.
Sức ép kinh tế có thể tác động đến thị trường toàn cầu
Việc Mỹ tăng cường trừng phạt Iran không chỉ là vấn đề giữa Washington và Tehran. Iran là một quốc gia có vai trò quan trọng trong thị trường năng lượng Trung Đông, trong khi eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu khí chiến lược của thế giới.
Nếu các biện pháp trừng phạt mới khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Iran tiếp tục suy giảm, nguồn cung năng lượng toàn cầu có thể chịu thêm áp lực. Trong trường hợp căng thẳng tại eo biển Hormuz kéo dài, giá dầu có nguy cơ duy trì ở mức cao, từ đó tác động đến chi phí vận tải, sản xuất và lạm phát tại nhiều nền kinh tế.
Diễn biến này cũng có thể ảnh hưởng đến các thị trường tài chính. Giá dầu tăng thường tạo thêm áp lực lạm phát, trong khi căng thẳng địa chính trị khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với các tài sản rủi ro. Thực tế, giá dầu đã tăng trở lại khi bất ổn quanh hoạt động vận chuyển qua Hormuz gia tăng.
Mỹ đứng trước bài toán cân bằng giữa sức ép và rủi ro
Mục tiêu của chính quyền Trump là khiến Iran chịu đủ sức ép để phải thay đổi cách tiếp cận trong xung đột và các vấn đề liên quan. Tuy nhiên, việc gia tăng trừng phạt cũng đi kèm nhiều rủi ro.
Sức ép quá lớn có thể khiến Iran phản ứng mạnh hơn, đồng thời làm gia tăng căng thẳng với Trung Quốc nếu các doanh nghiệp và ngân hàng nước này trở thành mục tiêu của Washington. Trong khi đó, những biện pháp gây gián đoạn thương mại hoặc vận chuyển dầu có thể tiếp tục đẩy giá năng lượng lên cao và tạo thêm áp lực đối với kinh tế toàn cầu.
Vì vậy, lựa chọn của Mỹ không chỉ nằm ở việc có áp dụng thêm lệnh trừng phạt Iran hay không, mà còn là mức độ và phạm vi của các biện pháp này. Trong thời gian tới, thị trường sẽ đặc biệt quan tâm đến cách Washington xử lý các nhà nhập khẩu dầu Iran, hệ thống tài chính Trung Quốc và hoạt động vận chuyển qua khu vực Trung Đông.
