Căng thẳng giữa Iran và Mỹ dù đã có những dấu hiệu hạ nhiệt với các thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, nhưng khả năng đạt được một lệnh ngừng bắn toàn diện vẫn còn rất xa vời. Giới lãnh đạo Iran mới đây đã chính thức lên tiếng, chỉ ra hàng loạt nguyên nhân cốt lõi khiến tiến trình hòa bình chưa thể đạt được bước đột phá.
Theo các tuyên bố từ phía Tehran, trở ngại lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu đối thoại, mà ở những hành động bị cho là mâu thuẫn từ phía Mỹ. Iran nhấn mạnh rằng một lệnh ngừng bắn chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với sự tôn trọng đầy đủ các điều khoản đã cam kết, thay vì vừa tuyên bố hòa hoãn vừa tiếp tục gây sức ép.
Phong tỏa hàng hải – rào cản lớn nhất
Một trong những lý do quan trọng nhất khiến Iran chưa thể chấp nhận ngừng bắn toàn diện là việc Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hàng hải đối với các cảng của nước này. Mỹ được cho là đang sử dụng biện pháp này như một đòn bẩy chiến lược nhằm gây áp lực kinh tế lên Tehran.
Chủ tịch Quốc hội Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, khẳng định rằng một lệnh ngừng bắn toàn diện sẽ trở nên vô nghĩa nếu các hoạt động phong tỏa vẫn tiếp diễn. Ông cho rằng việc kiểm soát đường biển không chỉ vi phạm tinh thần thỏa thuận mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thương mại toàn cầu.
Bên cạnh đó, Iran cũng tuyên bố sẽ không mở lại Eo biển Hormuz nếu Mỹ chưa chấm dứt các hành động bị coi là “gây hấn kinh tế”. Đây là tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, đóng vai trò then chốt trong vận chuyển dầu mỏ, nên bất kỳ căng thẳng nào tại đây cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Thiếu niềm tin và cam kết từ Mỹ
Một yếu tố khác khiến Iran thận trọng là sự thiếu nhất quán trong chính sách của Mỹ. Mặc dù Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn để tạo điều kiện cho đàm phán, nhưng song song đó, Washington vẫn tiếp tục duy trì áp lực quân sự và kinh tế.
Theo phía Iran, việc vừa gia hạn ngừng bắn vừa tăng cường phong tỏa cho thấy sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động. Điều này làm suy giảm niềm tin chiến lược, khiến Tehran nghi ngờ rằng các động thái hòa bình chỉ mang tính tạm thời hoặc nhằm “câu giờ” cho các kế hoạch khác.
Đại diện Iran tại Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh rằng việc dỡ bỏ phong tỏa là điều kiện tiên quyết để các cuộc đàm phán có thể tiếp tục một cách nghiêm túc. Nếu không có bước đi cụ thể từ phía Mỹ, việc đạt được thỏa thuận toàn diện là gần như không thể.
Ngoại giao vẫn là ưu tiên của Tehran
Dù thể hiện lập trường cứng rắn, Iran vẫn khẳng định không đóng cửa con đường ngoại giao. Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết nước này sẵn sàng đối thoại và tìm kiếm giải pháp chính trị, thay vì tiếp tục đối đầu quân sự.
Tuy nhiên, Tehran cũng nhấn mạnh rằng đối thoại chỉ có ý nghĩa khi được xây dựng trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau. Các hành động như đe dọa, phong tỏa hay gây sức ép kinh tế sẽ chỉ làm suy yếu tiến trình hòa bình và khiến xung đột kéo dài.
Thực tế cho thấy, dù lệnh ngừng bắn tạm thời vẫn đang được duy trì, nhưng nguy cơ bùng phát giao tranh trở lại vẫn luôn hiện hữu. Việc chưa có lịch trình cụ thể cho các vòng đàm phán tiếp theo càng khiến tình hình thêm phần bất ổn.
Nguy cơ xung đột kéo dài
Nhiều chuyên gia nhận định rằng căng thẳng giữa Mỹ và Iran có thể rơi vào trạng thái “xung đột đóng băng”, tức là không bùng phát chiến tranh toàn diện nhưng cũng không thể đạt hòa bình thực sự. Nguyên nhân nằm ở những bất đồng sâu sắc chưa được giải quyết, từ vấn đề an ninh khu vực đến lợi ích địa chính trị.
Trong bối cảnh đó, việc đạt được một lệnh ngừng bắn toàn diện không chỉ phụ thuộc vào ý chí chính trị, mà còn đòi hỏi những thay đổi thực chất trong cách tiếp cận của cả hai bên.
Những tuyên bố mới nhất từ Iran cho thấy rõ rằng rào cản lớn nhất đối với một thỏa thuận ngừng bắn toàn diện không phải là thiếu đối thoại, mà là sự thiếu tin tưởng và những hành động chưa nhất quán từ phía Mỹ. Khi các biện pháp phong tỏa và áp lực kinh tế vẫn còn tồn tại, khả năng đạt được hòa bình bền vững sẽ vẫn là một bài toán khó.
